Sint-Martinus en het Heilig Aanschijn: een boodschap van barmhartigheid en strijd voor onze tijd

Homilie van pater Robert Elias op Wapenstilstand (Veterans Day) – over Sint-Martinus, zijn mantel van liefde en de vernieuwing van het Heilig Aanschijn van Christus in onze tijd.

---

---

Heilige Martinus van Tours & de devotie tot het Heilig Aanschijn

Homilie door pater Robert Elias — 11 november 2024 (Wapenstilstand / Veterans Day)

De heilige die wij vandaag vieren, op deze Wapenstilstand (Veterans Day), is een echte oude veteraan – een “O.G. veterano”. De heilige Martinus van Tours leefde een godvruchtig leven in de tijd waarin het christendom langzaam wortel schoot in het Westen. Geboren in 316 en gestorven in 397, was Martinus letterlijk zelf een veteraan.

Hij was een heidense soldaat die beroemd werd door een bijzonder voorval in zijn leven: hij sneed zijn Romeinse soldatenmantel in tweeën om een naakte bedelaar te kleden. Om die reden wordt vandaag in het evangelie dat bij zijn charisma past gelezen uit Matteüs 25: “Wat gij gedaan hebt aan één van de minsten van de Mijnen, dat hebt gij aan Mij gedaan.”

Kort na die daad van barmhartigheid verscheen onze Heer Jezus zelf diezelfde nacht aan Martinus in een droom. Nog vóór hij volledig christen was geworden, liet de Heer hem weten dat het Hijzelf was die Martinus met die mantel had bekleed.

Een schrijver, Sulpicius Severus, schreef over Martinus van Tours: “Hier was een man die woorden te boven gaat – zo grootmoedig was hij, zo vervuld van Christus, dat hij de Heer weerspiegelde.”

Toen ik in het seminarie zat, herinner ik me dat ik eens een boek tegenkwam dat mijn aandacht trok. Ik heb het niet eens helemaal gelezen, maar alleen de titel al raakte me. Ik hield het bij mijn koorbank, waar ik bad voor het Heilig Sacrament. Op de kaft stond een biografie van de heilige Martinus met als ondertitel drie kernwoorden van zijn leven: herder, exorcist en mysticus.

Als herder was hij een ware vader van zielen, een stralend licht onder de priesters. De barmhartigheid van Christus kwam voortdurend in hem tot uitdrukking, vooral door zijn gave van tranen — hij werd vaak diep geraakt door medelijden in momenten waarin hij de aanwezigheid van de Heer ervoer.

Als exorcist werkte hij talloze wonderen en bevrijdde hij velen van demonische machten. Zoals we vandaag horen in de eerste lezing uit Jesaja: “De Geest van de Heer God rust op mij, omdat Hij mij gezalfd heeft om de gebrokenen van hart te genezen, om vrijlating te verkondigen aan de gevangenen en bevrijding aan de geketenden.” Zo’n genade rustte op de zending van de heilige Martinus.

Na een lang leven als instrument van Gods wonderen en genezingen — vaak gepaard met uitdrijvingen — zag Martinus op zijn sterfbed de duivel naast zich staan. Maar met zijn onoverwinnelijke geest riep hij hem toe: “Waarom sta je daar, bloeddorstig beest? Moordenaar, je zult mij niet tot prooi hebben. Abraham verwelkomt mij in zijn omhelzing!” Zoals Jezus’ vriend Lazarus verliet Martinus dit leven arm en eenzaam, maar trad hij de hemel binnen rijk aan Gods genade.

Als mysticus stichtte Martinus de eerste kloosters in het Westen, nog vóór de tijd van de heilige Benedictus, die later het westerse monnikenleven vormgaf zoals de heilige Basilius dat in het Oosten had gedaan. Martinus wordt ook beschouwd als één van de apostelen van de devotie tot het Heilig Aanschijn van Jezus.

Waar komt deze devotie vandaan?

Alles begon met zijn ervaring van Gods liefde toen Jezus hem in die droom liet zien dat Hijzelf de bedelaar was die Martinus had gekleed. De gave van zijn mantel als heidense soldaat werd zo verbonden met de daad van Veronica, die met haar sluier het gelaat van Christus afveegde tijdens zijn lijden. Achteraf is men dat verband gaan zien: Martinus werd herkend als een voorafbeelding van die liefde voor het Heilig Aanschijn.

In dezelfde stad Tours leefde eeuwen later een man, de eerbiedwaardige Léon Dupont, een groot apostel van het Heilig Aanschijn. Een paus die na hem leefde, zei verwonderd dat maar weinig heiligen zoveel wonderen hadden verricht als hij. Léon Dupont was een leek, maar het beeld van het Heilig Aanschijn waarmee hij bad werd de bron van ontelbare genezingen.

Dat beeld ging terug op het sluierdoek van Veronica. In een tijd van grote nood — ik meen in Italië, toen een stad op het punt stond belegerd te worden — riep de paus het volk op tot gebed en vasten. Hij liet de sluier van Veronica tonen, en tijdens dat gebed kwam het gelaat van Jezus op wonderlijke wijze tot leven. Er waren toen nog geen foto’s, dus nodigde men kunstenaars uit om vast te leggen wat zij zagen. De afdrukken die toen werden gemaakt, gebruikte later Léon Dupont, en door dat beeld gebeurden talloze wonderen.

Dupont was een geestelijke leerling van een karmelietes uit het klooster van Tours, zuster Maria van Sint-Pieter, aan wie Jezus in de jaren 1800 de geheimen van zijn Heilig Aanschijn openbaarde. Via haar verspreidde Léon Dupont deze devotie, die uiteindelijk de aandacht trok van paus Leo XIII. In 1885 richtte de paus de Aartsbroederschap van het Heilig Aanschijn op — en de familie van de heilige Thérèse van Lisieux schreef zich daar in. Nog vóór Thérèse het klooster binnenging, toonde dit gebed een diepe plaats in haar leven — soms zelfs dieper dan haar liefde voor het Kindje Jezus.

Daarom wordt de heilige Martinus van Tours beschouwd als één van de “kleine apostelen” van het Heilig Aanschijn. En ik wil kort iets voorlezen uit de inleiding van een prachtig boek over die devotie, dat naar mijn gevoel een bijzondere zalving draagt en precies voor onze tijd opnieuw aandacht wekt voor het Heilig Aanschijn.

Gods Geest openbaart soms iets in een bepaalde tijd, maar pas wanneer Hij het wil, wordt het breder bekend — dat hoort bij het goddelijk plan van de heilsgeschiedenis. Hoewel de openbaringen aan de karmelietes van Tours al in de 19e eeuw plaatsvonden, lijkt het nu pas dat deze devotie een nieuwe bloei kent. Ook de heilige Thérèse is daarin een grote apostel, vooral als getuige voor de “laatste tijden”.

Kern van de devotie tot het Heilig Aanschijn

Volgens de woorden die Jezus zelf aan zuster Maria van Sint-Pieter gaf, is het een geestelijke wapenrusting tegen het communisme. Dat klinkt politiek, maar het is in wezen een oproep om Christus’ gelaat in de mensheid te herstellen.

Paus Franciscus schreef onlangs een brief over het Heilig Hart van Jezus waarin hij benadrukte dat de mensheid haar hart opnieuw moet ontdekken. Zoals Albert Einstein ooit zei: “Onze technologie heeft onze menselijkheid ingehaald.” En met nieuwe uitvindingen zoals kunstmatige intelligentie en robots wordt dat nog urgenter. De Heer roept ons om in deze tijd het gelaat van Christus te doen herleven in de wereld en zo de geest van het communisme te weerstaan — die geest die de mens van God losmaakt.

Bij de verschijningen van Onze Lieve Vrouw van Fatima vroeg Maria ons om te bidden voor de vrede in de wereld en uitdrukkelijk voor de bekering van Rusland, omdat daar de kiem van het communisme lag. Zij voorzag het gevaar dat dit systeem zou betekenen voor het christelijk geloof én voor de mens zelf. Maria preekte geen politiek, zij riep op tot redding van zielen.

Later sprak zij in het geheim tot zuster Lucia, ook een karmelietes, en zei dat de laatste aanval van de duivel tegen de mensheid gericht zou zijn op het gezin. De Kerk staat tot Christus zoals het communisme staat tot de antichrist: communisme is anti-God, anti-familie, anti-leven en uiteindelijk anti-mens.

Door de eeuwen heen verschijnt die geest onder andere namen, aangepast aan de tijdgeest: moreel relativisme, “woke-denken”, kritische rassenleer — allemaal stromingen die de natuurlijke wet en Gods transcendentie ontkennen. De mens maakt zichzelf tot god, bepaalt zijn eigen waarheid en moraal. Daarom voelen velen van ons dat ook politieke keuzes vandaag zoveel gewicht hebben — omdat het uiteindelijk gaat om de ziel van de cultuur.

De devotie tot het Heilig Aanschijn is, volgens Christus’ woorden aan zuster Maria, een daad van eerherstel voor de beledigingen tegen de eerste drie geboden: eerbied voor God, zijn Naam en zijn Dag. Jezus noemde dit gebed “het mooiste werk onder de zon.”

Gebed van de heilige Augustinus

“Ik stel mij voor Uw heilig gelaat, o mijn Verlosser, beladen met mijn zonden en de straf die ik verdiend heb. Mijn lijden is minder dan ik verdien, want hoewel ik weet dat mijn zonden rechtvaardig gestraft worden, blijf ik telkens opnieuw tekortschieten. Ik word geslagen, maar ik verbeter mij niet; mijn hart is verbitterd, mijn hardnekkigheid blijft. Mijn leven gaat voorbij in ellende, en ik corrigeer mezelf niet. Wanneer Gij mij kastijdt, beloof ik beterschap; maar zodra Gij Uw hand wegneemt, vergeet ik al mijn beloften. Daarom, o God, beken ik U oprecht mijn zonden en smeek ik U om barmhartigheid. Indien Gij U niet over mij ontfermt, ben ik verloren. Schenk mij, o Heer, wat ik vraag, al verdien ik het niet — want Gij hebt mij uit het niets geroepen tot een leven waarin ik tot U kan bidden. Amen.”

Laten wij opstaan en bidden.